Σταυροδρόμι, το πέρασμά σου καημός*…

Για το κομβικό σημείο όλων των επισκέψεών μας στην Πόλη, τη Γέφυρα του Γαλατά, σου έχω μιλήσει κι άλλες φορές: εδώ, εδώ και εδώ… Ο πιστός, όμως, αναγνώστης και φίλος, Γιώργος Τσολάκης, θέλησε να μας θυμήσει και κάποια άλλα πράγματα για τη γέφυρα. Και δεν μπορώ να του το αρνηθώ, αφού για λίγο καιρό θα μας λείψει, καθώς έχει να ασχοληθεί με τα της εργασίας του. Ο λόγος, λοιπόν, στον Γιώργο:

Συχνά πυκνά στο παρόν ιστολόγιο παρουσιάζουμε βιβλία σχετικού με την Πόλη ενδιαφέροντος και περιεχομένου, είτε όπως ακριβώς τα εκθέτει ο κάθε εκδότης είτε και με κάπως προσωπικότερη πινελιά από εμάς,  κατόπιν στενότερης σχέσης μας με αυτά (κοινώς τα αγοράσαμε, και στρωθήκαμε να τα διαβάσουμε!). Βιβλιοκριτικός δεν δηλώνω, ώστε να ακολουθήσει εδώ διεξοδική ανάλυση από πλευράς μου· προτείνω, όμως, το ακόλουθο τομίδιο για τους εξής στοιχειώδεις λόγους: αφ’ενός διαβάζεται με ενδιαφέρον και απνευστί, χάριν της ρέουσας μετάφρασής του και του μικρού του μεγέθους (ναι, βιβλίο βολικότατο για ανάγνωση επί μαξιλαρίου), αφ’ετέρου θα το βρείτε σε θελκτική προσφορά από  γνωστά βιβλιοπωλεία.

Geert Mak, Στη Γέφυρα του Γαλατά, Εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2007...

Ο ολλανδός συγγραφέας Χέιρτ Μακ μάς παρουσιάζει τη διάσημη γέφυρα μέσα από συγκεκριμένους ανθρώπινους χαρακτήρες που γνώρισε ο ίδιος εκεί. Πρόκειται για μια χρονοτοπική αναζήτηση στη μικροκοινωνία που αναπτύσσεται στην εν λόγω γέφυρα φανερά ή κρυφά, για ιστορίες ανθρώπων συνδυασμένες με καθοριστικές στιγμές της ίδιας της Πόλης και της Τουρκίας γενικότερα (ευρωτουρκικές σχέσεις, γενοκτονία Αρμενίων, η θέση της γυναίκας στην τουρκική κοινωνία, το οθωμανικό παρελθόν και η κληρονομιά του).Επιλέξαμε τα ακόλουθα αποσπάσματα για να σας δώσουμε μια πρώτη γεύση:

Κεφ.1, σελ. 18-20: «Κατά βάθος η γέφυρα δεν είναι καθόλου όμορφη. Είναι ένα κατασκεύασμα από μπετόν, λίγο πάνω από μισό χιλιόμετρο σε μήκος, με τέσσερις λωρίδες κυκλοφορίας και μια γραμμή του τραμ, στη μέση ένας ανυψωτικός μηχανισμός, γύρω και κάτω από ράμπες τούνελ και εμπορικές στοές. Το οδόστρωμα ανηφορίζει σταδιακά, στη μέση τα μικρότερα πλοιάρια περνάνε άνετα. Κάτω από τη γέφυρα, ακριβώς δίπλα στο νερό, υπάρχει μια μακριά σειρά από εστιατόρια και τεϊοποτεία — πεζός μπορείς να περάσεις και από κάτω, είναι πιο ευχάριστο, μόνο που στα μισά του δρόμου πρέπει να ανεβοκατέβεις μερικά σκαλοπάτια στο ύψος της ανυψωτικής γέφυρας. Και σου λείπουν η άπλα, η θάλασσα, οι ομίχλες το φθινόπωρο, τα δελφίνια που αναδύονται πού και πού μέσ’ από ένα μακρινό κύμα … Η γέφυρα διασκελίζει έναν στενό κόλπο —εκβολή ενός ποταμού κατά τους προϊστορικούς χρόνους— που χωρίζει τις δυο παλιότερες γειτονιές και ταυτόχρονα και τα δύο πνεύματα μέσα σε τούτη την πόλη: η νότια πλευρά είναι συντηρητική και στραμμένη προς ανατολάς, η βόρεια πλευρά, με τις αιωνόβιες πρεσβείες της και τα παλάτια των εμπόρων, είναι διαποτισμένη από τη νοοτροπία της Δύσης και την ελαφρότητα της σύγχρονης ζωής«.

Τα ανεκπλήρωτα σχέδια του Ντα Βίντσι (1502-1503) για την πρώτη γεφύρωση στον Κεράτιο: ο Βαγιαζήτ Β΄ παρήγγειλε, αλλά δεν ενέκρινε...

«Ενας δημοφιλής χρονογράφος της πόλης -θα συναντήσουμε κι άλλους— συνέκρινε κάποτε τις μάζες των σπιτιών των δύο τμημάτων της πόλης με «τα απλωμένα φτερά ενός μικρού πουλιού με ισχνό κορμί». Αυτή η εικόνα συνεχίζει να είναι σωστή. Η γέφυρα είναι αυτό το μικρό κορμί ανάμεσα σ’ εκείνα τα δύο τεράστια φτερά. «Η γέφυρα είναι μικρή, μια στάλα, ισχνή, αλλά, αν την αφαιρέσεις, τότε θα αποσπαστούν εκείνα τα τεράστια φτερά στις δυο πλευρές, τότε δεν θα μπορέσουν πια να κινηθούν, ούτε να πετάξουν πια στον ουρανό! … Χωρίς γέφυρα μπορείς να ξεχάσεις την πόλη. Άλλωστε η γέφυρα είναι η ίδια μια πόλη — αν και τα φαινόμενα απατούν, γιατί η γέφυρα δεν είναι η πόλη, και η πόλη δεν είναι η χώρα, κάθε άλλο. Η γέφυρα είναι κυρίως ο εαυτός της, ας μείνουμε σ’ αυτό«.

Κεφάλαιο 5, σελ. 173-185: «Η Ισταμπούλ είναι μια κλασική πόλη, όπως το Άμστερνταμ ήταν στα μέσα του περασμένου αιώνα: η φτώχεια κατασκηνώνει στην παλιά καρδιά, η μεσαία τάξη κατοικεί, σε ομόκεντρους κύκλους, όλο και πιο έξω απ’ αυτήν, ο πλούτος —και υπάρχει και εδώ άφθονος, μην γελαστείτε— ζει μες στο πράσινο ή στις πολυτελείς συνοικίες στην άλλη πλευρά του Βοσπόρου«.

Η 3η γέφυρα του Γαλατά (1880-1900). Φωτό: Abdullah Freres...

Δείτε λεπτομέρειες στο σχετικό βίντεο, εδώ

«Σχεδόν όλοι έγραφαν πού και πού για τη γέφυρα. Στη δεκαετία του τριάντα είχες λόγου χάρη τον Ναζίμ Χικμέτ, ο οποίος έγραφε οργισμένα κομμάτια για τις ατέλειωτες ώρες αναμονής μπροστά στην ανοιχτή γέφυρα: «Στις 6.20 στεκόμουν πάνω στη γέφυρα… Ψιλόβρεχε, ο ουρανός ήταν σκεπασμένος, ακόμα δεν είχε φέξει καλά καλά… Πλήθος άνθρωποι, άντρες, γυναίκες και παιδιά περίμεναν μπροστά στη γέφυρα στην ακτή του Καράκιοϊ. Και στην ακτή του Εμινονού στεκόταν ένα παρόμοιο πλήθος… Όταν η δουλειά στην Ισταμπούλ αρχίζει στις επτά, η γέφυρα δεν μπορεί να παραμένει ανοιχτή ώς τις εξίμισι, κι ακόμα λιγότερο ώς τις επτά οσονούπω!».  Το 1944, ο Οκτάι Ακμπάλ περιέγραφε την πρωινή ώρα αιχμής: «Κάθε πεζοδρόμιο έχει τους δικούς του πεζούς: οι ναυτικοί επιλέγουν σχεδόν απαράλλακτα το αριστερό πεζοδρόμιο, ενώ οι μικρομεσαίοι και οι απλοί δημόσιοι υπάλληλοι περπατούν στο δεξιό πεζοδρόμιο. Οι εργάτριες είναι εξαιρετικά αλλοπρόσαλλες, ποτέ δεν καταφέρνουν να πάρουν μια οριστική απόφαση, τη μία μέρα περνάνε από το δεξιό και την επομένη από το αριστερό πεζοδρόμιο».  Οι χρονογράφοι της πόλης περιέγραψαν τις τεράστιες πυρκαγιές σε πλοία στον Βόσπορο στις δεκαετίες του ’50 και του ’60, πετρελαιοφόρα που εκρήγνυνταν μετά από σύγκρουση με αποτέλεσμα να λαμπαδιάζει ολόκληρη η θάλασσα — τα είχαν παρακολουθήσει στη γέφυρα με κομμένη την ανάσα, μια φορά ένα τέτοιο δεξαμενόπλοιο είχε στρίψει σχεδόν ίσα καταπάνω τους.  Ο Ριφάτ Ιλγκάζ έγραψε ένα ποίημα για τον κοπιαστικό αγώνα ενός πλανόδιου πωλητή για το καθημερινό του ψωμί: «Σάμπως πρέπει να φάει πέτρες; Δεν μπορείς να του το κάνεις αυτό, γέφυρα του Γαλατά!».  Ο Γιασάρ Κεμάλ έγραψε το 1952 για μια θεαματική συγκέντρωση γοφαριών στη γέφυρα, μπορούσες να περάσεις απέναντι πατώντας στα ψαράδικα, δεν χρειαζόσουν πια τη γέφυρα. Μια ολόκληρη εβδομάδα ήταν γιορτή για τον φτωχό πληθυσμό της πόλης: «Ζήτω το γοφάρι! Χάρη σ’ εσένα υπάρχει χαρά σε κάθε σπίτι! Ζήτω το γοφάρι! Να ‘σαι καλά, γοφάρι μου. Καλά τα κανόνισες!».

Και έπειτα υπήρχε ο Ρεσάτ Εκρέμ Κοτσού με την Εγκυκλοπαίδεια της Ισταμπούλ, γιγάντιο εγχείρημα από άδετα φύλλα που δημοσιευόταν σε συνέχειες από το 1958 ώς το 1973. Τώρα οι μεγάλοι τόμοι έχουν μια καλτ αξία, σχεδόν πουθενά δεν τα βρίσκεις πια, και με χίλια ζόρια ο Ονούρ κι εγώ καταφέραμε τελικά να ρίξουμε μια ματιά σε έναν απ’ αυτούς. Μπήκαμε σε ένα μουσείο με σπάνια αντικείμενα, μια συναρπαστική συλλογή από ανέκδοτα, αξιοπερίεργα, απίθανες ιστορίες και χόμπι που είχαν ξεφύγει από τον έλεγχο, κι αυτό συνεχιζόταν για χιλιάδες σελίδες. Τα λήμματα μιλούσαν για συνοικίες, γειτονιές, σπίτια, καΐκια, κάρα, καφενεία, μαγαζιά, αποθήκες και μπορντέλα. Ο Κοτσού κι οι συνεργάτες του μαζεύονταν σχεδόν καθημερινά σε μια ταβέρνα, και η ατμόσφαιρα αυτής της ανδροπαρέας είχε και τον αντίκτυπό της στην εγκυκλοπαίδειά τους. Στη σελίδα 5894, παραδείγματος χάρη, βρήκαμε μια λεπτομερή περιγραφή των σημαντικότερων μπορντέλων του Γαλατά: «… και πλάι μου, ακριβώς δίπλα στ’ αυτί μου, ακούστηκαν ροχαλητά… γύρισα λιγάκι το κεφάλι μου για να κοιτάξω… τι φάτσα! Όλο το ρουζ είχε ξεφλουδίσει και από κάτω το δέρμα ήταν μοβ… και έπειτα εκείνα τα μαλλιά! Κι εκείνα τα δόντια στο μισάνοιχτο στόμα… κατακίτρινα, και κοντά στα ούλα φύτρωναν άλγη…». Με ζέση οι κύριοι έγραφαν επίσης για αμέτρητες υποθέσεις φόνου, για τα «εργενικά δωμάτια» όπου σύχναζαν «κακά παιδιά» και «όμορφοι μικροί οινοχόοι» και ένα ολόκληρο λήμμα αφιερώθηκε μάλιστα σε «έναν ταλαντούχο μικρό ακροβάτη δεκατεσσάρων ή δεκαπέντε ετών περίπου» με τον οποίο ο Κοτσού «γνωρίστηκε κάπου μεταξύ 1955 και 1956»«.

Η 4η γέφυρα του Γαλατά τη δεκαετία του ΄70...

Δείτε λεπτομέρειες στο σχετικό βίντεο, εδώ

*Επιλέξαμε ως τίτλο της ανάρτησης αυτόν τον στίχο από το τραγούδι «Στη γέφυρα του Γαλατά» του συγκροτήματος «Βόσπορος«, το οποίο πρωτοκυκλοφόρησε στο cd τους «Τελευταίο καράβι από τη Χάλκη» (ΜΒΙ 1997). Μας άρεσε, όμως, περισσότερο έτσι όπως είναι ενορχηστρωμένο στον φρεσκότατο δίσκο της Βασιλικής Παπαγεωργίου, «Ελληνοτουρκικά» (LYRA 2010). Μπορείτε από εδώ να το απολαύσετε κι εσείς.

~ από Ταξιδιώτης στο Σεπτεμβρίου 5, 2010.

3 Σχόλια to “Σταυροδρόμι, το πέρασμά σου καημός*…”

  1. Τώρα που έχει και καραβάκι Λήμνο-Τσανάκαλε, όλο απέναντι θα είναι ο Γιώργος!!

  2. Νάσο,
    Αυτή η αυθόρμητη σκέψη σου δεν την βλέπω ρεαλιστική…και βαρύ πρόγραμμα έχω…αλλά και τα δρομολόγια αν κατάλαβα καλά από μια αφίσα ταξιδιωτικού γραφείου λήγουν τέλος Σεπτεμβρίου…οπότε από του χρόνου με το καλό…κάτσε, όμως, έχει και το νησί προτεραιότητα…και ακόμη ΔΕΝ σε επισκέφτηκα!!!
    Προς το παρόν εξακολουθώ να ξεπακετάρω την προίκα μου…
    Ευχές σε όλους εδώ!!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: