Σατωβριάνδος & Πόλη…

‘Η, αλλιώς, ο Γιώργος Τσολάκης σώζει πάλι την κατάσταση🙂 Διότι, όπως ήδη ξέρεις από προηγούμενη ανάρτησή μου,  καλέ μου αναγνώστη, είμαι άρτι αφιχθείς εκ Δαλματίας και ΑΔΥΝΑΤΩ να συγκεντρωθώ σε ο,τιδήποτε. Και φυσικά, αυτό περιλαμβάνει και την ανάρτηση νέων posts. Ας είναι καλά, όμως, ο Γιώργος, που εν μέσω θέρους, ετοίμασε και μου έστειλε μία εξαιρετικά επιμελημένη ανάρτηση περί Σατωβριάνδου και Πόλης (ο ίδιος, πάντα λεπτολόγος, μου είχε προτείνει να ανεβάσω το post  στις 28 Ιουλίου, ώστε να έχουμε καλό timing με την επέτειο της δολοφονίας του σουλτάνου Σελίμ, αλλά εγώ, με τα τρεξίματα, το ανέβαλα μέχρι σήμερα!):

Πορτραίτο του συγγραφέα, από τη Wikipedia...

Εντυπώσεις  από την Κωνσταντινούπολη.

Χρόνος: 1806-1807.

Τόποι: Μεθώνη – Τρίπολη – Μυστράς – Σπάρτη – Άργος – Αθήνα – Σούνιο – Τζια – Χίος – Κωνσταντινούπολη – Σμύρνη – Ρόδος – Κύπρος.

Αφορμή: Ταξίδι στην Ελλάδα.

Περιηγητής: Σατωβριάνδος (François-René de Chateaubriand).

Το βιβλίο από τη σειρά "Βήμα-Περιηγήσεις"...

Ναι, ο γνωστός  φιλέλληνας πέρασε και από την  Πόλη. Πρώτος και με επιτυχία εισήγαγε ως φιλολογικό είδος την ταξιδιωτική  λογοτεχνία, εκδίδοντας το 1811 το έργο «Οδοιπορικό από το Παρίσι στην Ιερουσαλήμ και από την Ιερουσαλήμ στο Παρίσι» (Itinéraire de Paris à Jérusalem et de Jérusalem à Paris). Μεγάλο τμήμα του συγκεκριμένου έργου, «που σχεδόν πιάνει και τον μισό όγκο του βιβλίου, είναι θρεμμένο από την Ελλάδα του 1806», γράφει ο μεταφραστής του και κριτικός της λογοτεχνίας [γενιά του ’30] Αντρέας Καραντώνης (1910-1982), στον πρόλογο της μετάφρασής του (αναζητήστε τον 1ο τόμο του ΒΗΜΑπεριηγήσεις).

Από τις σελίδες που αναφέρονται στην Κωνσταντινούπολη (μέρος 2ο του Οδοιπορικού), επιλέξαμε τα ακόλουθα:

…Στις οχτώ η ώρα ένα  καΐκι μάς διπλάρωσε, κι επειδή η νηνεμία  μάς είχε ακινητοποιήσει, μπήκα με τους ανθρώπους μου σ’ αυτό. Περάσαμε ξυστά από το ευρωπαϊκό ακρωτήρι, όπου υψώνεται το φρούριο του Επταπύργιου —μισογκρεμισμένο γοτθικό οχύρωμα. Η ασιατική παραλία και η Κωνσταντινούπολη ήταν πνιγμένες στην ομίχλη, και τα κυπαρίσσια και οι μιναρέδες, πού ’βλεπα μέσ’ απ’ αυτή την καταχνιά, μοιάζαν με δάσος απογυμνωμένο. Καθώς ζυγώναμε στο σεράι, φύσηξε βοριάς, καθάρισε το τοπίο μονομιάς από τις ομίχλες κι εγώ σαν από μπαγκέτα μάγου βρέθηκα άξαφνα ανάμεσα στα παλάτια του σουλτάνου. Μαγικό θέαμα! Μπροστά μου ο Βόσπορος φιδογλιστρούσε ανάμεσα σε γελαστούς λόφους σαν ένα θαυμάσιο ποτάμι. Δεξιά μου, στην Ασία, να το Σκούταρι, κι αριστερά μου, στην Ευρώπη, η γη βαθαίνοντας σχημάτιζε έναν κόλπο γιομάτο από μεγάλα πλοία αγκυροβολημένα, που γύρω τους έπλεαν αμέτρητες βάρκες κι άλλα πλοιάρια. Στον κόλπο αυτόν, περίκλειστο ανάμεσα σε δύο λόφους, πρόβαλαν αμφιθεατρικά η Κωνσταντινούπολη κι ο Γαλατάς. Οι απέραντες αυτές τρεις πόλεις (ο Γαλατάς, η Κωνσταντινούπολη, το Σκούταρι), τα κυπαρίσσια, οι μιναρέδες, τα κατάρτια των καραβιών σωστό δάσος, η πρασινάδα των δέντρων, τα κόκκινα κι άσπρα χρώματα των σπιτιών, η θάλασσα πού ’στρωνε την οθόνη της κάτω απ’ όλα αυτά, ο ουρανός που άπλωνε αποπάνω τους έναν ζαφειρένιο πέπλο σύνθεταν έναν πίνακα αξιοθαύμαστο. Και δεν υπερβάλλουν καθόλου όσοι λένε πως η Κωνσταντινούπολη προσφέρει τ’ ωραιότερο θέαμα του κόσμου.

Αράξαμε στον Γαλατά. Μεγάλη κίνηση στους μόλους, πλήθος οι χαμάληδες, οι έμποροι, οι ναυτικοί. Οι άνθρωποι αυτοί είχαν έρθει απ’ όλες τις γωνιές της Ευρώπης και της Ασίας για να κατοικήσουν σ’ αυτό το σύνορο των δύο κόσμων· έτσι έδειχνε το διαφορετικό χρώμα των προσώπων τους κι οι λογής γλώσσες που μιλούσαν, καθώς κι οι πολυποίκιλες φορεσιές τους, τα καπέλα τους, τα σκουφιά, τα σαρίκια που φορούσαν. Η ολοκληρωτική απουσία γυναικών, η έλλειψη τροχοφόρων και τα κοπάδια των αδέσποτων σκυλιών ήταν το τριπλό γνώρισμα που μ’ εντυπωσίασε στο εσωτερικό της παράδοξης τούτης πολιτείας. Κι όπως οι κάτοικοι περπατούν φορώντας όχι παπούτσια, αλλά εμβάδες και δεν ακούς θόρυβους απ’ αμάξια και κάρα και δεν υπάρχουν καμπάνες μήτε σιδεράδικα κι άλλα ηχηρά εργαστήρια, ζεις σε μια αδιάκοπη σιωπή. Βλέπεις τριγύρω σου ένα βουβό πλήθος, που νομίζεις θέλει να περάσει χωρίς να το πάρει κανείς χαμπάρι και που πάντα έχει το ύφος ενός που θέλει να κρυφτεί από τα μάτια του αφέντη του. Το πλήθος αυτό αδιάκοπα πηγαινοέρχεται από την αγορά στο νεκροταφείο, σάμπως οι Τούρκοι να γεννήθηκαν μόνο για ν’ αγοράζουν, να πουλάν και να πεθαίνουν. Τα νεκροταφεία τους, απεριτοίχιστα και βαλμένα ανάμεσα στους δρόμους, είναι εξαίσια άλση από κυπαρίσσια, όπου τα περιστέρια χτίζουν τις φωλιές τους και μοιράζουνται τη γαλήνη των νεκρών. Εδώ κι εκεί υψώνονται κάποια αρχαία μνημεία άσχετα με τους σύγχρονους ανθρώπους και με τα καινούρια οικοδομήματα που τα περιβάλλουν. Θά ’λεγες πως μεταφέρθηκαν σ’ αυτή την ανατολίτικη πολιτεία με τη μεσολάβηση κάποιας μαγείας. Κανένα σημείο χαράς, τίποτα που να δείχνει ευημερία ή ευτυχία δε βλέπεις σ’ αυτούς τους ανθρώπους,. Δεν πρόκειται για έναν λαό, αλλά για μια αγέλη που ο ιμάμης την οδηγεί και ο γιανίτσαρος την κατασφάζει. Η μόνη του χαρά είναι η κραιπάλη κι άλλη τιμωρία δεν ξέρει παρά τον θάνατο. Πένθιμοι ήχοι μαντολίνου ακούονται κάποτε από το βάθος κάποιου καφενείου, όπου αναιδέστατα αγόρια χορεύουν χορούς αισχρούς μπροστά σ’ ένα είδος πιθήκων καθισμένων ολόγυρα σε μικρά τραπέζια. Κι ανάμεσα σε φυλακές και σε κάτεργα υψώνεται το σεράι, σωστό καπιτώλιο της δουλείας, όπου ένας ιερός φύλακας διατηρεί με μεγάλη φροντίδα το μόλυσμα του απολυταρχισμού και τους πρωτόγονους νόμους της τυραννίας. Χλομοί λατρευτές τριγύριζαν αδιάκοπα γύρω απ’ αυτόν τον βωμό προσφέροντας τα κεφάλια τους στο είδωλο. Τίποτα δε μπορεί να τους γλιτώσει απ΄ την θυσία, που τους σέρνει προς αυτή μια μοιραία δύναμη. Τα μάτια του δεσπότη μαγνητίζουν τους σκλάβους όπως τα βλέμματα του φιδιού γοητεύουν τα θύματά τους —τα πουλιά.

Τόσα  έχουν γραφτεί  για την Κωνσταντινούπολη που θά’ ταν  τρέλα να πρόσθετα κι εγώ κάτι σ’ όλ’ αυτά. Στο Πέραν υπάρχουν πολλά ξενοδοχεία εντελώς όμοια με τα ευρωπαϊκά και σ’ ένα απ’ αυτά με πήγαν οι χαμάληδες που σήκωσαν τις αποσκευές μου. Από κει πήγα στην γαλλική πρεσβεία…

Πρέπει  να ομολογήσω πως … ήμουν  χαρούμενος γιατί  έφευγα από την Κωνσταντινούπολη. Τα αισθήματα που νοιώθει κανείς, χωρίς να θέλει, σ’ αυτήν την πόλη αμαυρώνουν την ομορφιά της. Όταν συλλογίζεται ότι αυτή ωραία γη δεν είχε κατοικηθεί άλλοτε παρά από τους Έλληνες της βυζαντινής Αυτοκρατορίας και πως τώρα την κατέχουν Τούρκοι, θλίβεται για μια τέτοια αντίθεση ανάμεσα στους λαούς και τη φύση. Είναι ανήκουστο ν’ ατιμάζουν την εξαίσια αυτή χώρα τόσο σκληροί τύραννοι και σκλάβοι τόσο τιποτένιοι. Την ημέρα που έφτανα στην Κωνσταντινούπολη, είχε ξεσπάσει επανάσταση κι οι στασιαστές της Ρωμυλίας είχαν προχωρήσει ώς τις πύλες της πόλης. Ο Σελίμ, υποχωρώντας στη θύελλα των επαναστατών, αναγκάστηκε να διώξει τους υπουργούς, που δεν άρεσαν στους γιανίτσαρους, κι από στιγμή σε στιγμή περιμέναμε ν’ ακούσουμε τις κανονιές που θα μηνούσαν τους αποκεφαλισμούς των ξεγραμμένων. Θεωρώντας τα δέντρα και το παλάτι του σεραγιού, ένιωθα λύπηση για τον κύριο της απέραντης τούτης αυτοκρατορίας. Αλήθεια, πόσο άθλιοι είναι οι δυνάστες μες στην ευζωία τους και πόσο αδύναμοι μες τη δύναμή τους! Πόσο αξιολύπητοι είναι όλοι αυτοί που κάνουν τόσους ανθρώπους να χύνουν ποτάμια τα δάκρυα αφού δεν είναι καθόλου σίγουρο πως δεν θα κλάψουν κι αυτοί μια μέρα κι αφού δεν μπορούν  να χαίρονται τον ύπνο που τον στερούν από τους δυστυχισμένους!

Η διαμονή μου στην Κωνσταντινούπολη με βάραινε. Δεν μ’ αρέσει παρά να επισκέπτουμαι χώρες εξωραϊσμένες από την αρετή ή την τέχνη, και στην πατρίδα των Φωκάδων ή των Βαγιαζήτ δε βρήκα μήτε τη μια μήτε την άλλη…

Ρεαλιστής,  ειλικρινής, και αδέκαστος στις κρίσεις του («…ένας λεπτά και σοφά διατυπωμένος θαυμασμός προς καθετί το ελληνικό και απέχθεια προς τον Οθωμανό, τον αλλόθρησκο, τον αντίχριστο δυνάστη», σημειώνει ο Καραντώνης στον πρόλογό του), ο γάλλος περιηγητής άνοιξε πανιά και συνέχισε για την Ιερουσαλήμ.

Δύο χρόνια αργότερα, το 1808, ο Σελίμ III εκθρονίστηκε εξαιτίας των μεταρρυθμίσεων που εισήγαγε στην αυτοκρατορία, «παραδίδοντας» προσωρινά τον θρόνο στον εξάδελφό του Μουσταφά IV, τον απομόνωσαν δε σε έναν νταϊρέ (κατά μία εκδοχή στο Χαρέμι) τού Τοπ Καπί, για να δολοφονηθεί τη νύχτα της Τρίτης 28 Ιουλίου 1808 από στασιαστές που είχαν καταλάβει με έφοδο το παλάτι. Για τις δύο εκδοχές της δολοφονίας του, διαβάστε περισσότερα εδώ. Ήταν ο μοναδικός Οθωμανός σουλτάνος που πήγε από ξίφος!

Για να αντιληφθείτε, μουσικά,  την Πόλη στην εποχή εκείνη (τέλος 18ου αι.-αρχές 19ου αι.), και εφόσον σας αρέσει η κλασσική οθωμανική μουσική, «κατεβάστε» και ακούστε κάποια şarkı διάσημων και μη Ρωμιών συνθετών* αυτής της περιόδου (http://rapidshare.com/users/W944IZ) — καθώς και ορισμένες συνθέσεις (http://rapidshare.com/users/T3PLP8) του ίδιου του Σελίμ (ο φιλότεχνος σουλτάνος και μέλος των Μεβλεβί του Γαλατά, πλην του ποιητικού έργου του, συνέθεσε και 15 νέα μακάμια. Δεν είναι τυχαίο ότι η συνεισφορά του στη μουσική του 19ου αι. ορίζει, σύμφωνα με τους ειδικούς, τη λεγόμενη Σχολή του Σελίμ ΙΙΙ).

Πηγές των μουσικών μας προτάσεων:

Ρωμηοί συνθέτες, εξώφυλλο...

Ρωμηοί συνθέτες, οπισθόφυλλο...

Σελίμ ΙΙΙ, εξώφυλλο...

Σελίμ ΙΙΙ, οπισθόφυλλο...

* Με τη σειρά που δίνονται στο LinkList: Ζαχαρίας (; – 1740;), İstavri Efendi (; – 1840;), Πετράκης [Tiryâki] (; – 1750;), Kemani Todorâki (; – 1860;), Kemani Yorgi Efendi [Şivelioğlu Yorgaki] (; – 1770;), İlya (1718; – 1799;), Kemani Corci (; – 1805;), (kemençeci) Usta Yani [Yani Ağa] (; – 1890), Βασιλάκης [(kemençeci) Vasil Efendi] (1845-1907).

~ από Ταξιδιώτης στο Αυγούστου 25, 2010.

4 Σχόλια to “Σατωβριάνδος & Πόλη…”

  1. Επειδή το Rapidshare δεν υποστηρίζει την πλήρη γραφή των τίτλων στις συνθέσεις που προτείνουμε εδώ, μπορείτε να ανατρέξετε στα οπισθόφυλλα προς αποκατάσταση κάθε λεπτομέρειας με βάση τον αριθμό του τραγουδιού που επιλέξατε να «κατεβάσατε» στον υπολογιστή σας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: