«Πόλη, γροικώ σε»…

Από το  Γιώργο Τσολάκη (Αθήνα):

Πρόσφατα απέκτησα την ανθολογία «Τούρκοι ποιητές υμνούν την Κωνσταντινούπολη», την οποία επιμελήθηκε συνολικά (εισαγωγή, μετάφραση και ανθολόγηση) ο Θωμάς Κοροβίνης, και κυκλοφόρησε από τις «Εκδόσεις Οδός Πανός» το 2000. Ξεχώρισα την ενδιαφέρουσα εισαγωγή του ανθολόγου, στην οποία προσπαθεί να ψηλαφήσει μια Πόλη κάπως διαφορετική αυτής που εμείς γνωρίζουμε. Απολαύστε λοιπόν το πλήρες κείμενο του ανθολόγου-μεταφραστή ως έχει:

Εισαγωγή:

Το τραγούδι της Κωνσταντινούπολης.

«Η μέρα γεννιέται στην Πόλη/μέσα σ’ένα ασημένιο φως/

Ψηλά πάνω στους θόλους της/κατάλευκες λάμπες αναβοσβήνουν/

Όπως ένα χρυσαφένιο άστρο ανοιγοκλείνει το μάτι του/μέσα στο παρδαλό σκοτάδι.

Καθώς η ντουντούκα του πρώτου βαποριού/φωνάζει «καλημέρα»/

Η Πόλη βγάζει ένα ένα τα διάφανα φορέματά της/σα ναζιάρικο κορίτσι/

Τέλος μένει μ’ένα γαλάζιο/που δε μοιάζει με τα γαλάζια που ξέρουμε/

Ένα γαλάζιο που τραγουδάει ένα λαϊκό τραγούδι/και χαμογελάει».

Οϊζκιέρ Γιασίν, «Η Πόλη ανάμεσα στα χρώματα»…

To εξώφυλλο της Ανθολογίας...

Η Κωνσταντινούπολη, η Ασιτανέ (η μητέρα των πόλεων), η Ντερσααντέτ  (η πύλη της ευδαιμονίας), η Σταμπούλ, η Πόλη μας, «αυτό το τέλειο κόσμημα ανάμεσα σε δύο θάλασσες, που είναι άξιο να συγκριθεί μονάχα με τον ήλιο που φωτίζει αυτόν τον κόσμο», όπως έγραψε ο Νεντήμ, ο πιο λαμπρός ποιητής της οθωμανικής αυλής του 17ου αιώνα, η πιο δοξασμένη βασίλισσα της ευρασιατικής ιστορίας, η πιο φλογισμένη μάγισσα της Ανατολής, γεννήθηκε μ’ ένα δροσερό τραγουδάκι στα χείλη την εποχή των μύθων, τό’κανε σάλπισμα πολεμιστήριο και βαπορίσια μπουρού, μισμαγιά και μακελάρικο χασάπικο, ουσάκ και νιαβέντι, μπεκτασίδικο ιλαχί και πατριαρχική ψαλμουδιά, καρσιλαμά και ταγκό, τύμπανο του Ραμαζανιού και «Υπερμάχω», χόρεψε σ’ όλους τους ασιατικούς και ευρωπαϊκούς ρυθμούς στα σαράγια και στα καλντερίμια της και μας περιμένει πάντα, γερασμένη βαλιδέ σουλτάνα, πλαδαρή και πολύπαθη, πολυάνθρωπη και εκμαυλιστική, κρατώντας ένα παμπάλαιο μπεντίρ στο χέρι, να χορέψουμε στο τέμπο της.

Δε θα μας στείλει στους ερειπωμένους δερβίσικους τεκέδες της. Δε χορεύουν πια ελεύθερα οι δερβίσηδες. Θ’ απλώσει τ’ άλλο χέρι αδελφικά να μας οδηγήσει κρυφά σε μυστικό μοναστήρι στο ισλαμοκρατούμενο Φατίχ. Θα ορμηνέψει κολαούζο να μας οδηγήσει σ’ ένα δώμα στο Μπεϊλέρμπεϊ, στην ασιατική πλευρά του Βοσπόρου, για να παρακαθίσουμε στην τράπεζα των «Ναχσιμπέντι», να παρακολουθήσουμε εκστατικοί τις ιερές τελετές τους, να τραγουδήσουμε μετά το πέρας της γιορτής μαζί με τους μυημένους παθιάρικα γκαζέλια του Ντιγιάρ-Μπακίρ και τσαχπίνικα ρουμελί-σαρκιλαρί, λαϊκά τραγούδια της ευρωπαϊκής Τουρκίας. Κι αν μας φέρει ο δρόμος μας στο τέρμα του τραμ της πεζοδρομημένης λεωφόρου Ανεξαρτησίας, της «Ιστικλάλ τζαντεσί» στο Πέραν, στην αρχή του περίφημου Γιουκσέκ καλντιρίμ, όπου βρίσκει ν’ αγοράσει κανείς κάθε είδους μουσικά όργανα και δίσκους —εκεί που κάποτε ανθούσαν οι καλύτεροι μουσικοί οίκοι, τα βιβλιοπωλεία και τα γραμμοφωνάδικα με ελληνικές, εβραίικες κι αρμένικες ρεκλάμες— θα σταθούμε στο μοναδικό απομεινάρι δερβίσικης ζωής, τον τεκέ των Μεβλεβήδων (σημερινό μουσείο) για να ακροασθούμε —αν είμαστε τυχεροί— το ιερό «σεμά» των στροβιλιζόμενων χορευτών, που βοηθάει τον κατάλληλα ετοιμασμένο να μεταβεί από την περισυλλογή και την ενδοσκόπηση στην πνευματική γαλήνη και την υπέρτατη τέρψη της ψυχής.

Έξω από τον τεκέ μας περιμένει εύθυμη ορχήστρα πλανόδιων Τουρκοτσίγγανων: ντέφι-νταούλι-βιολί-ούτι-κανονάκι και λιγωμένες φωνές. Θα πάμε για ρακί παρέα στα ταβερνάκια του Τσιτσέκ-πασάζ δίπλα στη γραφική ψαραγορά του Μπαλούκ-παζάρ. Εδώ τα πρωτεία στο τραγούδι τα κρατούν ο τυφλός νεαρός βάρδος, ο Κιόρ-Μεχμέτ απ’ το Φανάρι, που παίζει μαγευτικά το τζουμπούς του και η Αρμενορωμιά Ανναχίτ με τη λαγνεία και τα πλούσια πάχη της, με το ακορντεόν της και τη Ζιγκουάλα της. Ύστερα θα τραβήξουμε για το Κουμ-καπί του Μαρμαρά. Στα φρεσκοπλυμένα πέτρινα σοκάκια του και τις περιποιημένες ψαροταβέρνες του κυριαρχούν οι ορχήστρες των γύφτων με τα ούτια και τα κρουστά, που δίνουν κάθε βράδυ μικρά ρεσιτάλ ανατολίτικης μουσικής. Τους πιο ριψοκίνδυνους της παρέας τους περιμένουν τσαχπίνες γυφτοπούλες να τους μεθύσουν με λικνιστούς χορούς και παθιάρικους αμανέδες, να τους πουν τη «μοίρα» και να τους αρπάξουν το παραδάκι.

Στο Ακσαράι εσχατόγερος Τραπεζούντιος λυράρης απλώνει την τραγιάσκα του για τα ψιλά των περαστικών. Στο Μπαγιαζήτ, έξω από την Σκεπαστή Αγορά ένας πιτσιρίκος πουλάει φτηνά βιομηχανικά σάζια. Νεαροί τα παίρνουν στα χέρια τους και δοκιμάζουν με τα ατζαμίδικα δάχτυλά τους τον ήχο. Στην παραλία του Καντίκιοϊ στην ασιατική πλευρά, μαγεύεσαι από την φιλότιμη προσπάθεια των νεαρών μαθητευόμενων μουσικών, που κάνουν πρόβες και συναγωνίζονται για την πρωτιά στο ούτι λίγο πριν απ’ το μάθημα.

Στο Μπουγιούκ παρμάκ καπί σοκάκ εντυπωσιακά αντικατζίδικα και λαχταριστα κεμπάπια, μπαράκια και φτηνοί οίκοι ανοχής. Δεξιά τα καρακόλι του Πέραν. Εκεί, αν κάνεις διανυκτέρευση, θα δεις και θ’ ακούσεις το τραγούδι του βούρδουλα πάνω στα ασθενικά κορμάκια των αδέσποτων τσογλανιών και των μικροκλεφτών του Μπέγιογλου. Τα ουρλιαχτά των φυλακισμένων Κούρδων δεν τα’ακούς. Σε μέρη απόκρυφα, σε μακρινούς συνοικισμούς τελούνται τα δικά τους βασανιστήρια.

Εδώ κι εκεί μουσικές και τραγούδια: τα ανατριχιαστικά κρωξίματα των σκουπιδοθρεμμένων γλάρων, όταν γεννούν τα γλαράκια τους στις στέγες των ψηλότερων σπιτιών. Οι πνιγμένες οιμωγές των μαντιλοδεμένων γυναικών πίσω απ’ τα θολά τζάμια καθώς κοιτούνε το νεκρό σώμα του συγγενή τους, που το φυλάνε στο αντικρινό τζαμί πριν απ’ την τελετή της κηδείας. Το τελάλημα του νερουλά, του γαλατά, του παλιατζή, του μποζατζή, η τελευταία σπαραχτική κραυγή του αρνιού που γίνεται «κουρμπάνι» μπροστά στην πολυτελέστερη μπουτίκ, στο Σισλί, τη μέρα της γιορτής του Μεγάλου Μπαϊραμιού, τα τραγουδάκια των ξένοιαστων κουρελιάρικων παιδιών στους φτωχομαχαλάδες του Φαναριού και του Κασίμ-πασά. Έξω απ’ τα μπουρδέλα του Γαλατά θ’ ακουστεί βαριά μεσάνυχτα ο τραγουδισμένος σεβντάς της εξαθλιωμένης πόρνης απ’ την Ούρφα.

Στην καρδιά της Πόλης τα μπουλούκια ανεβοκατεβαίνουν απ’ την πλατεία Τακσίμ προς τις γέφυρες του Κεράτιου κόλπου κι ανάστροφα προς το Πέραν, διασχίζουν την Ιστικλάλ, τον πιο ζωντανό δρόμο αυτής της συναρπαστικής θηριούπολης, τραγουδώντας άλλος παραδοσιακά κι άλλος σουξεδάκια κάποιας Τουρκάλας Μαντόνας. Οι μουεζίνηδες στριγκλίζουν με ουρανομήκη περιπάθεια απ’ τα μαγνητόφωνα των μιναρέδων, ενώ στην Αγία Τριάδα και την Παναγία του Σταυροδρομίου οι Ορθόδοξοι ψαλτάδες υμνούν σεμνά τον μεγάλο Θεό της Ρωμιοσύνης. Στα δρομάκια του Πέραν αγκαλιάζονται οι φωνές των προπαγανδιστών ισλαμιστών χοτζάδων, του Μάρκου Βαμβακάρη, των Κούρδων βάρδων της επανάστασης, του Ζεκί Μουρέν, της Φαραντούρη και του Λιβανελί. Ποιον τραγουδιστή ν’ αγαπήσεις πιο πολύ και ποιο τραγούδι να σε μαγέψει, όταν ακούσεις την φωνή αυτής της ασύγκριτης «χανεντέ» που τραγουδάει αιώνες τώρα το τραγούδι του ανθρώπου;

Τούτη η νοερή περιδιάβαση κάτι —έστω ελάχιστο, λόγω διαφορετικού χρόνου στη συλλογή εμπειριών μας— μπορεί να θύμισε και σε εμάς, τους πιο σύγχρονους (ταξιδιώτες)… ήχοι παντού, μα πάνω απ’ όλα το σιωπηλό τραγούδι του ανθρώπου, των ανθρώπων, με κλειστά τα μάτια:

Ακούω την Ιστανμπούλ.

Κλείνω τα μάτια μου κι ακούω την Ιστανμπούλ/

Στην αρχή φυσάει ένα ελαφρό αεράκι/αργοσαλεύουνε οι φυλλωσιές στα δέντρα/

Από μακριά, πολύ μακριά/το ασταμάτητο κουδούνισμα των νερουλάδων/

Κλείνω τα μάτια μου κι ακούω την Ιστανμπούλ/κλείνω τα μάτια μου κι ακούω την Ιστανμπούλ/

Κοπαδιαστά, φωνάζοντας, ψηλά/πουλιά περνάνε ξαφνικά/

Τραβιούνται τα δίχτυα απ’ τα νταλιάνια/τα πόδια μιας γυναίκας αγγίζουν το νερό/

Κλείνω τα μάτια μου κι ακούω την Ιστανμπούλ/κλείνω τα μάτια μου κι ακούω την Ιστανμπούλ.

Το Καπαλί-τσαρσί μες στην δροσιά/πολύβουο το Μαχμούτ-πασά/

Οι αυλές γεμάτες περιστέρια/σφυροκοπήματα ακούγονται απ’ τα ντοκ/

Το ανοιξιάτικο αγέρι σκορπάει μυρωδιές ιδρώτα/κλείνω τα μάτια μου κι ακούω την Ιστανμπούλ/

Ορχάν Βελή ΚανίκOrhan Veli Kanık

Βλ. επίσης εδώ και εδώ

(Μτφρ. Θωμά Κοροβίνη, στη σελίδα 33, από τη συλλογή που προαναφέραμε)…

Το εξώφυλλο του cd...

Κι επειδή χαθήκαμε μες στους αμέτρητους ήχους νοερά, έχετε την ευκαιρία να ακούσετε το προαναφερθέν ποίημα… Κάντε κλικ στον ακόλουθο σύνδεσμο και «κατεβάστε» το στον υπολογιστή σας:

http://rapidshare.com/files/406282923/01_Istanbul_u_Dinliyorum.mp3

Το ομώνυμο τραγούδι (ηχογραφημένο ζωντανά, και με το ρεφρέν του στα ελληνικά επίσης) περιέχεται στο πολύ καλό cd «Les Passions d’ Istanbul»  του Kudsi Erguner (Εταιρία imaj, 2001). Αναζητήστε το στα γνωστά δισκάδικα της Ιστικλάλ.

~ από Ταξιδιώτης στο Ιουλίου 15, 2010.

5 Σχόλια to “«Πόλη, γροικώ σε»…”

  1. Από τα αγαπημένα βιβλία για εμάς τους Στανμπουλοχτυπημένους! Βέβαια υπάρχει και το αντίστοιχο που Ελληνες ποιητές υμνούν την Κωνσταντινούπολη.
    Γιώργο και Στέλιο καλά να περνάτε….

  2. Γιώργο και Στέλιο. Ιδιαίτερες ευχαριστίες για το υπέροχο μουσικό κέρασμα του σπουδαιότατου και προσφιλούς Kudsi Erguner.

    Νάσο. Μου άρεσε το «Στανμπουλοχτυπημένος». Πάσχω παλαιόθεν από την συγκεκριμένη πάθηση. Είναι νόσος επίκτητη (ενίοτε και οικογενής), μεταδοτική, ανίατη και συνεχώς επιδεινούμενη. Δεν υπάρχει ριζική θεραπεία. Η μόνη αντιμετώπιση είναι παρηγορητικού τύπου, δηλαδή κάποιο είδος ιστορικοτουριστικής ομοιοπαθητικής. Οι πάσχοντες συχνά οργανώνονται και συμμετέχουν σε αλληλοθεραπευτικές κοινότητες, οι οποίες αποδεδειγμένα προκαλούν ισχυρότερη εξάρτηση από τον νοσογόνο παράγοντα και ως αποτέλεσμα απαιτούνται όλο και μεγαλύτερες δόσεις θεραπευτικών μέσων (προς μεγάλη τέρψη των νοσούντων).
    Ομοιοπαθείς χαίρετε.

  3. Νάσο, καλές βουτιές…

  4. Φίλε ΠανΚαπ όλο το cd αξίζει! Όπως και oi άλλες παραγωγές του Kudsi Erguner στην αυτή εταιρεία…

  5. Γιώργο

    Δεν είχα ακούσει τον συγκεκριμένο δίσκο και αγνοούσα αυτό το υπέροχο τραγούδι. Δεν αμφιβάλω και για το υπόλοιπο cd. Έχω άλλους δίσκους από την αρκετά πλούσια δισκογραφία του Kudsi Erguner και εν γνώσει χρησιμοποίησα τις λέξεις «σπουδαιότατος και προσφιλής». Μου αρέσει πολύ.
    Ξανά ευχαριστίες για το κέρασμα. Περιμένουμε και άλλα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: